Różnice pomiędzy odpowiedzial­noś­cią majątkową Lekarza — pra­cown­ika ‚a lekarza świad­czącego usługi na tzw. kontrakcie.

W pol­skim prawie rozróż­nia się trzy zasady odpowiedzial­ności lekarza za szkodę medy­czną: odpowiedzial­ność karną, cywilną (majątkową) oraz dyscy­pli­narną. Odpowiedzial­ność karna za przestępstwo np. naraże­nie na niebez­pieczeństwo utraty życia lub ciężkiego uszczer­bku na zdrowiu, uszkodzenia pre­na­talne, wys­tępuje w przy­padku gdy lekarz swoim błęd­nym zachowaniem spowoduje u pac­jenta umyśl­nie lub nieumyśl­nie uszczer­bek na zdrowiu. Umyśl­ność i nieumyśl­ność są tutaj rozu­mi­ane w kat­e­go­ri­ach prawnych np. funkcjonuje w prawie poję­cie umyśl­nego zaniecha­nia dzi­ała­nia przez lekarza. Są to jed­nak bardzo rzad­kie przy­padki. Może zdarzyć się tak, że lekarz nie popełnił przestępstwa w rozu­mie­niu prawa karnego jed­nak nastąpiła szkoda, której odszkodowa­nia można dochodzić na drodze cywilnej, lub też odwrot­nie, odpowiedzial­ność karna wiążę się z odpowiedzial­noś­cią cywilną tj. majątkową za błąd w sztuce medy­cznej. Trzeci rodzaj odpowiedzial­ności lekarskiej to odpowiedzial­ność dyscy­pli­narna przed organami samorządu lekarskiego. Odpowiedzial­ność dyscy­pli­narna jest reg­u­lowana odrębną ustawą o izbach lekarskich.

Poniżej przed­staw­iono zasady odpowiedzial­ności majątkowej tj. cywilnej lekarza za szkodę medy­czną z uwzględ­nie­niem różnic wynika­ją­cych w formy zatrud­nienia. W tym, omówiono zasady odpowiedzial­ności majątkowej za wyrząd­zoną szkodę lekarza zatrud­nionego na umowę o pracę.

  1. Odpowiedzial­ność majątkowa lekarza – pra­cown­ika za szkodę wyrząd­zoną swoim nied­balst­wem (z winy nieumyślnej).

Lekarz zatrud­niony na umowę o pracę w pod­mio­cie leczniczym odpowiada majątkowo za szkodę wyrząd­zoną pac­jen­towi swoim błę­dem tylko wobec pra­co­dawcy na pod­stawie przepisów Kodeksu pracy (Kodeks pracy z dnia 26.06.1974 tj. z dnia 23 grud­nia 1997 r. (Dz.U. 1998 Nr 21, poz. 94 z późń zmi­anami) (dalej: k.p.). Art. 114 k.p. określa, że „pra­cownik, który wskutek niewyko­na­nia lub nien­ależytego wyko­na­nia obow­iązków pra­cown­iczych ze swej winy wyrządził pra­co­dawcy szkodę, ponosi odpowiedzial­ność mate­ri­alną (…)” i jego odpowiedzial­ność obe­j­muje tylko szkody „(…) w grani­cach rzeczy­wis­tej straty ponie­sionej przez pra­co­dawcę i tylko za nor­malne następstwa dzi­ała­nia lub zaniecha­nia, z którego wynikła szkoda.” (art. 115 k.p.) Regułą jest, że lekarz — pra­cownik odpowiada za szkodę wyrząd­zoną z winy nieumyśl­nej czyli tzw. nied­balstwo tj. nieza­chowanie należytej staran­ności przy lecze­niu pac­jenta. Np. błędne zdi­ag­no­zowanie grypy jako zwykłego przez­ię­bi­enia, w przy­padku powikłań naraża lekarza na odpowiedzial­ność gdyż nie zas­tosował praw­idłowego leczenia z powodu błęd­nej diag­nozy. W takim wypadku lekarz odpowiada wyłącznie wobec pod­miotu leczniczego za nien­ależyte wyko­nanie obow­iązków pra­cown­iczych czyli nien­ależytą pracę. Lekarz nie odpowiada majątkowo wobec pac­jenta, któremu wyrządził szkodę swoim nied­bałym zachowaniem tj. dzi­ałaniem lub zaniechaniem. Za niego odpowiada pod­miot leczniczy w którym pracuje. Odszkodowanie, którego może doma­gać się pra­co­dawca od lekarza – pra­cown­ika za niewykony­wanie należyte swoich obow­iązków „(…) ustala się w wysokości wyrząd­zonej szkody, jed­nak nie może ono przewyższać kwoty trzymiesięcznego wyna­grodzenia przysługu­jącego pra­cown­ikowi w dniu wyrządzenia szkody.” (art. 119 k.p.) Zatem w przy­padku zatrud­nienia lekarza na umowę o pracę odpowiada on za swoje błędy w sztuce medy­czne do wysokości 3-​miesięcznego wyna­grodzenia i tylko za szkodę rzeczy­wiś­cie pow­stałą (art. 115 k.p.). Szkoda rzeczy­wista oznacza stratę ponie­sioną fak­ty­cznie przez pra­co­dawcę w wyniku dzi­ała­nia sprawcy (np. pac­jent musiał w wyniku błędu lekarza pod­dać się kole­jnemu zabiegowi w pry­wat­nej klin­ice i prze­jść długą reha­bil­i­tację — szkodę rzeczy­wista obe­j­mują ponie­sione przez pac­jenta koszty dodatkowego zabiegu i reha­bil­i­tacji, które musiał zwró­cić mu szpi­tal). Szkodą rzeczy­wistą jest także strata pra­co­dawcy wynika­jąca z uszkodzenia przez lekarza sprzętu medy­cznego np. aparatu USG, co wiąże się z kosz­tami naprawy i ewen­tu­al­nymi kosz­tami wyna­ję­cia aparatu zastępczego na czas naprawy. Lekarz – pra­cownik zgod­nie z tą regułą kodeksu pracy nie odpowiada wobec pra­co­dawcy za utra­cone korzyści z tytułu wyrząd­zonej pac­jen­towi szkody. W przy­padku zasądzenia odszkodowa­nia z tego tytułu to pod­miot leczniczy zobow­iązany jest do jego wypłaty i nie może dochodzić zwrotu tych kosztów od lekarza-​pracownika (np. szpi­tal zobow­iązany jest wyrok­iem sądu zapłacić pac­jen­towi za utra­cony w skutek uszczer­bku na zdrowiu zarobek).

Pod­sumowu­jąc za szkodę wyrząd­zoną z winy nieumyśl­nej lekarz-​pracownik nie odpowiada majątkowo wobec pac­jenta, odpowiedzial­ność majątkową za jego dzi­ałanie ponosi pra­co­dawca oraz oczy­wiś­cie ubez­pieczy­ciel pod­miotu leczniczego. Odpowiedzial­ność majątkowa samego lekarza — pra­cown­ika jest wyłąc­zona wobec bezpośred­nich roszczeń pac­jenta i sprowadza się tylko do odpowiedzial­ności do wysokości trzy miesięcznego wyna­grodzenia wobec pra­co­dawcy tj. szpitala.

W prak­tyce wygląda to tak, że odpowiedzial­ność majątkową za błąd w sztuce medy­cznej za pra­co­dawcę ponosi ubez­pieczy­ciel — do sumy ubez­pieczenia OC danej placówki medy­cznej. W przy­padku pro­cesu o odszkodowanie za błąd w sztuce lekarza – pra­cown­ika jego rola w pro­ce­sie sprowadza się tylko do roli świadka przed sądem, tzn. składa zez­na­nia przed sądem. Jeśli nastąpi zasądze­nie przez sąd odszkodowa­nia na rzecz poszkodowanego pac­jenta całość tego odszkodowa­nia wypłaca szpi­tal. Do wysokości sumy ubez­pieczenia płaci ubez­pieczy­ciel a powyżej odszkodowanie pokry­wane jest z pieniędzy pod­miotu leczniczego. Należy pod­kreślić, że w przy­padku wykaza­nia w sprawie, że szkoda pow­stała wskutek nied­balstwa lekarza – pra­cown­ika ubez­pieczy­ciel pod­miotu leczniczego nie ma prawa do żąda­nia zwrotu pieniędzy wypła­conych poszkodowanemu pac­jen­towi od lekarza. Wyłąc­zone jest roszcze­nie zwrotne tzw. regres np. odszkodowanie zostało zasąd­zone w wysokości 100.000,00 zł w całości pokryte przez ubez­pieczy­ciela a win­nym pow­sta­nia szkody jest lekarz – pra­cownik. Jedynym odszkodowaniem jakie lekarz w tym przy­padku zapłaci jest odszkodowanie wobec swo­jego pra­co­dawcy z tytułu nien­ależytego wyko­na­nia umowy o pracę do wysokości trzy miesięcznego wynagrodzenia.

  1. Odpowiedzial­ność majątkowa lekarza – pra­cown­ika za szkodę wyrząd­zoną umyślnie.

Wyjątkiem od reguł, o których była mowa wyżej jest sytu­acja kiedy lekar­zowi można przyp­isać, że dzi­ałał umyśl­nie wyrządza­jąc szkodę pac­jen­towi. Wtedy lekarz odpowiada bezpośred­nio wobec pac­jenta i całym swoim majątkiem razem ze szpi­talem. Dzi­ałanie lekarza z winy umyśl­nej oznacza że, chciał wyrządzić szkodę pac­jen­towi (tzw. zamiar bezpośredni) albo przewidu­jąc możli­wość wyrządzenia szkody godził się z możli­woś­cią jej wyrządzenia (tzw. zamiar ewen­tu­alny). Trudno przyjąć, że lekarz chce skrzy­wdzić pac­jenta, który zgłasza się z prośbą o lecze­nie, choć nie jest to wyk­luc­zone. Przy­pad­kiem częst­szym odpowiedzial­ności za całość pow­stałej szkody w przy­padku umyśl­nego dzi­ała­nia lekarza może być sytu­acja kiedy można lekar­zowi przyp­isać umyślne zaniechanie tj. np. nie udzie­le­nie pomocy pac­jen­towi przez lekarza dyżurnego Izby Przyjęć w przy­padku gdy taki pac­jent zna­j­duje się w stanie zagroże­nia życia i w skutek odnowy przyję­cia do szpi­tala umiera lub doz­naje ciężkiego uszczer­bku na zdrowiu (wina umyślna – zamiar ewen­tu­alny). Nie zawsze takie umyślne zaniechanie będzie oznaczać, że lekarz wyrządził szkodę umyśl­nie, ale gdy uda się w pro­ce­sie sądowym wykazać lekar­zowi winę w zami­arze ewen­tu­al­nym oznaczać to będzie odpowiedzial­ność lekarza za pow­stałą szkodę całym majątkiem. (por. Mirosław Nestorow­icz Prawo Medy­czne Wydanie X Toruń 2013 s. 142) W takich sytu­ac­jach lekarz – pra­cownik odpowiada majątkowo za szkodę, na którą składa się nie tylko rzeczy­wista strata ale także utra­cone przez pac­jenta korzyści. Oznacza to, że lekarz może odpowiadać finan­sowo za koszty związane z lecze­niem (np. wszelkie koszty leczenia u spec­jal­istów, koszty pro­tez, leków, dodatkowej opieki pielęg­niarskiej, koszty pielę­gnacji i reha­bil­i­tacji) a także za utra­cony zarobek lub inne dochody, których pac­jent nie osiągnął w skutek szkody na zdrowiu (np. pac­jent nauczy­ciel nie mógł dalej pra­cować w zawodzie bo stracił głos, lub pac­jent architekt nie był w stanie zre­al­i­zować zawartych kon­trak­tów bo stracił wzrok).

Odpowiedzial­ność lekarza — pra­cown­ika za szkodę pow­stałą wskutek jego umyśl­nego dzi­ała­nia jest bezpośred­nia w sto­sunku do pac­jenta. Szpi­tal odpowiada sol­i­darnie razem z nim na pod­stawie art. 430 Kodeksu cywilnego „Kto na własny rachunek powierza wyko­nanie czyn­ności oso­bie, która przy wykony­wa­niu tej czyn­ności podlega jego kierown­ictwu i ma obow­iązek stosować się do jego wskazówek, ten jest odpowiedzialny za szkodę wyrząd­zoną z winy tej osoby przy wykony­wa­niu powier­zonej jej czyn­ności.” Kodeks cywilny z dnia 23.04.1964 tj. z dnia 17 grud­nia 2013 r. (Dz.U. z 2014 r. poz. 121) W pro­ce­sie pozwanym jest bezpośred­nio lekarz oraz pod­miot leczniczy, w którym jest zatrud­niony. Ich interesy pro­ce­sowe nie muszą być zbieżne ponieważ w pro­ce­sie dochodzi do zasądzenia odszkodowa­nia zarówno od lekarza jak i pod­miotu leczniczego. W przy­padku winy umyśl­nej ubez­pieczy­ciel lekarza nie pokrywa szkody.

Różnice pomiędzy odpowiedzial­noś­cią majątkową Lekarza — pra­cown­ika, a lekarza świad­czącego usługi na tzw. kontrakcie.

Zasady odpowiedzial­ności majątkowej lekarza — przed­siębiorcy wykonu­jącego usługi na rzecz pod­miotu leczniczego czyli pracu­jącego na tzw. kontrakcie.

W przy­padku prze­jś­cia przez lekarza – pra­cown­ika z umowy o pracę na tzw. „kon­trakt” czyli umowę zlece­nia o świad­cze­nie usług medy­cznych w zakładzie opieki zdrowot­nej zasada jego odpowiedzial­ności majątkowej za spowodowaną pac­jen­towi szkodę ksz­tał­tuje się zupełnie inaczej niż w przy­padku lekarza zatrud­nionego na umowę o pracę.

Lekarz zatrud­niony na tzw. „kon­trak­cie” to w świ­etle prawa odrębny od pod­miotu leczniczego przed­siębiorca świad­czący usługi na jego rzecz tak samo jak np. kance­laria prawna świad­cząca obsługę prawną. Jest to po prostu usłu­go­dawca pod­miotu leczniczego wykonu­jący powier­zone przez pod­miot leczniczy obow­iązki leczenia pac­jen­tów. Oczy­wiś­cie jego usługi różnią się, od usług innych pod­miotów świad­czą­cych usługi na rzecz placówki zdrowia, np. tym, że w pewnym zakre­sie podlega kierown­ictwu orga­ni­za­cyjnemu pod­miotu leczniczego. Nie podlega on już jed­nak ochronie przed odpowiedzial­noś­cią za szkodę wyrząd­zoną nieumyśl­nie jaką objęty jest lekarz – pracownik.

Zasadą odpowiedzial­ności lekarza kon­trak­towego jest pełna majątkowa odpowiedzial­ności całym swoim majątkiem za błąd w sztuce. Odpowiedzial­ność ta wynika z art. 415 kodeksu cywilnego, który stanowi, że „Kto z winy swej wyrządził drugiemu szkodę, obow­iązany jest do jej napraw­ienia”. Zgod­nie z w/​w przepisem lekarz odpowiada za szkodę wyrząd­zoną pac­jen­towi zaw­in­ionym przez siebie dzi­ałaniem razem czyli sol­i­darnie z pod­miotem leczniczym. Mówimy tu w więk­szości przy­pad­ków, tak jak przy odpowiedzial­ności lekarza – pra­cown­ika, o dzi­ała­niu z winy nieumyśl­nej (nied­balstwo) ale mogą zdarzyć się przy­padki kiedy lekarz dzi­ałał umyśl­nie wyrządza­jąc szkodę pac­jen­towi. Kon­strukcja winy umyśl­nej i nieumyśl­nej jest taka sama jak opisana powyżej.

W przy­padku świad­czeń gwaran­towanych gdzie pac­jent nie zaw­iera umowy z pod­miotem leczniczym odpowiedzial­ność sol­i­darna wynika art. 441 § 1 k.c. który stanowi że „Jeżeli kilka osób ponosi odpowiedzial­ność za szkodę wyrząd­zoną czynem niedoz­wolonym, ich odpowiedzial­ność jest sol­i­darna.” [1] zas­tosowanie co do określe­nia odpowiedzial­ności będzie mieć też art. 33 ustawy o dzi­ałal­ności leczniczej. Lekarz jak i pod­miot leczniczy odpowiadają za delikt prawa cywilnego czyli za wyrządze­nie szkody swoim zaw­in­ionym, umyśl­nie bądź nieumyśl­nie, zachowaniem. Lekarz na pod­stawie art. 415 k.c. a szpi­tal na pod­stawie art. 430 k.c.

Gdy pac­jent korzysta w szpi­talu z pon­ad­stan­dar­d­owego leczenia, za które płaci to w tym przy­padku pod­stawa prawna odpowiedzial­ności pod­miotu leczniczego jest inna niż powyżej. Szpi­tal odpowiada za nien­ależyte wyko­nanie zobow­iąza­nia czyli umowy o pon­ad­stan­dar­d­owe lecze­nie którą zawarł z pac­jen­tem. Stanowi o tym art. 471 k.c. „Dłużnik obow­iązany jest do napraw­ienia szkody wynikłej z niewyko­na­nia lub nien­ależytego wyko­na­nia zobow­iąza­nia, chyba że niewyko­nanie lub nien­ależyte wyko­nanie jest następst­wem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzial­ności nie ponosi.” Taka odmi­enna odpowiedzial­ność szpi­tala nie zmienia jed­nak zasady odpowiedzial­ności lekarza, który nadal odpowiada całym swoim majątkiem za spowodowanie szkody czynem niedoz­wolonym (art. 415 k.c.).

W prak­tyce zasada odpowiedzial­ności bezpośred­niej lekarza całym majątkiem oznacza, że w pro­ce­sie o odszkodowanie lekarz wys­tępuje obok szpi­tala jako osoba pozwana
i często bywa, że jego interes pro­ce­sowy nie jest w ogóle zbieżny z intere­sem szpi­tala.
W takim pro­ce­sie rola lekarza nie odgranicza się tylko do zez­nawa­nia w sądzie jako świadka ale do przede wszys­tkim akty­wnego udzi­ału w całości toczącego się pro­cesu, który ma określić ewen­tu­alną odpowiedzial­ność majątkową lekarza za szkodę pacjenta.

W przy­padku zasądzenia przez sąd odszkodowa­nia jest ono zasąd­zone sol­i­darnie tzn. że lekarz i szpi­tal odpowiadają majątkowo za zapłatę całego odszkodowa­nia. Zapłata przez jed­nego z zobow­iązanych oznacza, że ma on roszcze­nie do drugiego o zwrot (zazwyczaj połowy) tego co sam zapłacił. Stanowi o tym art. 441 § 2 k.c. „Jeżeli szkoda była wynikiem dzi­ała­nia lub zaniecha­nia kilku osób, ten, kto szkodę naprawił, może żądać od pozostałych zwrotu odpowied­niej części zależnie od okoliczności, a zwłaszcza od winy danej osoby oraz od stop­nia, w jakim przy­czyniła się do pow­sta­nia szkody.”

Lekarz świad­czący usługi na rzecz szpi­tala podlega obow­iązkowemu ubez­piecze­niu od odpowiedzial­ności cywilnej tzw. ubez­piecze­niu OC. Zatem w przy­padku zasądzenia odszkodowa­nia gdy stwierd­zono, że szkoda pow­stała z winy lekarza zakład ubez­pieczeń pokrywa szkodę do wysokości sumy ubez­pieczenia. Jeżeli odszkodowanie przewyższa sumę ubez­pieczenia to resztę pokryć musi lekarz (np. odszkodowanie jest w wysokości 120.000,00 zł a ubez­piecze­nie jest na sumę 100.000,00 zł).

Tak samo jak w przy­padku lekarza – pra­cown­ika wyrządze­nie szkody z winy umyśl­nej nie jest pokry­wane przez ubezpieczyciela.

Podsumowanie

W pol­skim prawie tylko w przy­padku wyrządzenia szkody nieumyśl­nie przez lekarza pra­cown­ika odpowiada on w sposób ogranic­zony gdyż jest chro­niony przez przepisy prawa pracy tj. do wysokości trzymiesięcznego wyna­grodzenia. Zgod­nie z orzecznictwem w przy­padku wyrządzenia szkody nieumyśl­nie usta­wodawca daje pier­wszeństwo ochronie majątku pra­cown­ika. W pozostałych przy­pad­kach wyrządzenia szkody każdy lekarz odpowiada bezpośred­nio wobec pac­jenta całym swoim majątkiem. Sytu­acja lekarza na kon­trak­cie jest nieco odmi­enna od lekarza – pra­cown­ika przede wszys­tkim ze względu na inny rodzaj relacji z pod­miotem leczniczym. Mimo, iż zasadą jest odpowiedzial­ność sol­i­darna lekarz na kon­trak­cie jest trak­towany jako odrębny pod­miot świad­czący usługi medyczne.

Żródło : por­tal prawny.